Visualizzazione post con etichetta Antonio Mura. Mostra tutti i post
Visualizzazione post con etichetta Antonio Mura. Mostra tutti i post

21 gennaio 2016

Solu sa luna, inoke, érema sorre

Inoke non b’at àppiu perunu Galilei
a imbentare kannokkialer d’istròlogo
pro unu tempus ki vorzis fit a bbènnere.
Né unu Newton ki s’essere’ ssapìu
dessa lezze ’e gravedade. Solu sa luna,
inoke, érema sorre, a bbortas, a ddistempus,
no(s)’ llassa’ ffalare karki gùttiu ’e abba.
E kusta zente moderna k’iski’ ttottu
e krede’ ggalu oye in die i’ ssos ispìritos
e kki unu de issos andet a ffùrriu
kurrende s’Europa, no iski’ kki kusta terra
est unu mundu d’un’àtteru univversu
e kki, inoke, solu dimònior guvèrnana
su trattare e ssu vaker dessa zente.
Inoke, un’idea diversa da’ ssustànzia
assu biver dess’òmine. E peri in sa malidade
dessa pèyur miseria, inoke, s’òmine
non perde’ ddinnidade; finzas si a bbortas
sa bida tendet assu lìmine estremu
okros assa morte. Tottu, inoke,
nos pode’ ggalu nòkere, e ttottu
galu podet esser fattu,
si kreska’kkada kosa assa misura ’ess’òmine.
Finzas so’ rreppartos prenor de kramore
inube s’irbòlikat andande a kkolobrinu
su gùtturu ’essas kadenar de montaggiu
ki ligan s’òmine
ki est amiku dessas kraridades soliànas.

* * *
 
Solo la luna, qui, erma sorella

Qui nessun Galilei inventò mai
cannocchiali d’astrologo
per un tempo che forse sarebbe venuto,
né alcun Newton qui s’accorse
della legge di gravitazione. Solo la luna
qui, erma sorella, a volte, fuori tempo,
ci fa cadere qualche goccia d’acqua.
E questa gente moderna, così sapiente,
e crede ancora agli spiriti
e che un d’essi s’aggiri
per l’Europa, non sa che questa terra
è un mondo d’un diverso universo,
che qui solo i demoni governano
le relazioni e il fare della gente.
Qui il senso delle cose dà sostanza
agli umani rapporti. E perfino nella disgrazia
della miseria nera qui l’uomo
non perde dignità; anche se a volte
la vita tende al limite estremo
verso la morte. Tutto, qui,
ancora ci può nuocere, e tutto
ancora può essere fatto, se cresca
ogni cosa all’altezza dell’uomo.
Anche i reparti pieni di clamori
là dove si dipana serpeggiando
la noria delle catene di montaggio
che lega l’uomo
che è amico delle chiarità solari.

Antonio Mura, dalla raccolta di poesie bilingui

9 marzo 2010

It'est sa poesia?

It'est sa poesia? A ite servit?
Sun dimandas chi parent unu lussu, a tempos d'oje, zircundaos comente semus dae sos problemas materiales de sa vida; problemas abbortas finzas supra 'e piusu, si los paragonamus a cussos chi si mùstran ind un orizzonte pius mannu, inneddha dae su vichinau 'e dae s'isola nostra, dae uve nos arribat una tristura cosmica pro tottus sas criaturas chi in su mundu sunu in un istadu de sufferenzia troppu manna: patinde gana, soprusos de cada zenia, in mesu a s'infinida gherra.
Ma tando, it'est sa poesia in custa realidade chi – comente iscriet Emil Cioran – "nos dat s'asma"? A ite nos bisonzat? Est una tzeracca chi non balet a nuddha?

Como eo non chergio a m'accurziare a sa poesia sarda in modu diversu che a cussa in atteras limbas e, duncas, non chergio narrer nuddha de filologicu pro nemmos, poeta o non poeta. Vio solu chi, in belle tottu sa poesia sarda atta dae  sos sardos, convivent duas cosa de sa vida contemporanea (chi est cuminzada dae meda "sa vida 'e oje", eh, vinzas in Sardigna…): pro una banda de s'anima poetica v'est s'adesione a su progressu, a sa modernidade, a sas possibilidades cuncretas de una vida in apparentzia prus "durche", dae s'attera banda v'est sa nostalgia pro unu atteru mundu chi abbarrat semper cuvau, a latu de tottu sas cosas chi materialmente si moent in sa vida, gai comente la format "su progressu"; unu mundu, su chi intendhet su poeta, chi chistionat una «limba muda», o «su limbazzu de sas cosas mudas», coemente navat unu poeta franzesu de sos pius mannos: Charles Baudelaire. Pro sos sardos, tantas vortas, sa poesia es vinzas una suggestione de paesaggiu arrimau in su tempus, immobile, chi non cambiat mai. Vorzis sos poetas sunu propriu custas criaturas chi galu resessin' a intendhere (un intendhimentu chi est ascurtu e sentimentu) sas cosas chi sunu issutt'e tottu sos cambiamentos prus supra-supra, o superficiales, comente si narat oje, e de vronte a unu mare meda mannu issos, sos poetas, andana a fundu de s'increspadura chi su ventu dat'a sas undas…
Predu Mura, poeta e mastru 'e ramine de Isili, babbu 'e s'atteru poeta mannu chi si nat Antoni Mura, pro narrer de su mestieri suo iscriiat: ipo operaiu de luche soliana… e gasi arrimavat s'eternu in sa precariedade de su movimentu de su brazzu chi vorgiavat sa materia.
E tando? Sa poesia es solu custa chirca de eterna immobilidade? Est sa chirca  de una veridade costante, immutabile, chi lassat semper segretu su segretu...?
Eugenio Montale, cando l'in dandhe su Premiu Nobel, avìata nau chi l'onoravana pro aeret iscrittu poesias, cosas inutiles, ma chi male non fachìana a nemmos!
Attilio Bertolucci – una voche arta de sa poesia de sos tempos d'oje, mortu dae pacu tempu a 88 annos – cando l'in' cussegnandhe su Premiu Flaviano l'avìana dimandau: "Mastru, ma oje a ite bisonzat sa poesia?". Isse aviat rispostu chin  custu contu:
"Dae su '39 a su '43 ipo mastru ind'unu liceo de Parma. Insegnavo s'italianu e s'istoria de s'arte, ma finzas s'antifascismu. In mesu a sos pitzinnos de sa classe mea vind'aviat unu meda intelligente e corazzudu. Pro nde l'acher curza, bos naro derettu chi custu zovanu avìat attu su partigianu e l'avìan firmau medas vortas. A unu zertu puntu no s'it pius vidu e non nd'aviamus ischìu pius nuddha. A sa ine 'e sa gherra aviàmus ischìu chi l'avìant vusilàu in sa piazza de su Duomo 'e Mantova, in s'iverru de su '44; sos cumpanzos suos sini sarvaos e l'avìant cussegnau a sa mama una littera chi aviat iscrittu un'urdu prima 'e morrere. Una littera meda bella. E in cussu cantu 'e papiru blu, aviat trascrittu una poesia mea intitulada "Insonnia":
Come cavallo
che meridiana ombra impaura
s'impunta il sonno
finchè l'alba sbianca l'oriente
allora, stanco, si rimette a trottare
per borgate che si svegliano
davanti a osterie che riaprono
da cui escono voci 
e un fresco odore di grappa. 

Fortzis, su poeta Bertolucci, chin custu contu nos cheret narrer chi sa poesia podet finzas servire a carchi cosa, no? Cioè, chi inoche att'attu cumpanzìa a unu pitzinnu ind'unu momentu tragicu. E custu est solu unu de sos valores de sa poesia, unu valore chi atta galu in su mundu 'e oje: sa poesia servit a cunfirmare sa presentzia 'e s'Umanidade ind'unu mundu chi la negat.
Podimus finzas paragonare sa poesia a sa libertade d'essere in su mundu chin dignidade.
Sa poesia est finzas una vorma de "cummertziu": custa est una paragula chi si cumprendhet menzus comente la usana sos franzesos: in cussa limba, "cummertziu" at unu doppiu significau, cioè est una paragula "ambigua", ca atta sì unu sensu economicu, ma cheret finzas narrer a s'istentare chin sos atteros pro s'istoriàre. Sa poesia tando, eo mi dimando, si non siat finzas una vorma superiore de cummertziu, iscambiu de donos e de sensibilidades, trasmissione gratuita de aschisorjos. 
Sa limba, grascias a Deus, non balet a nuddha; no est cummertziabile, no si podet béndere, no si podet comporare, intantu chi invece sichit a creare cust'attera zinìa de commertziu tra sas pessonas.
In custu sensu sa poesia la indendhet Giovanni Dettori, unu poeta bitzicchesu emigrau tantos annos in Piemonte, e duncas unu sardu chi iscriet in italianu, e già andhat bene su mattessi: un italianu meda bellu, su suo, chi de su sardu bitzicchesu cusservat su sonu, su ritmu, o si cherides: s'andhamentu: 
Non dire nulla a questi luoghi ascolta
paziente
ascolta una lingua che ignori
raccontano parlano – parlano!
dentro un mondo muto
una bambina una madre
sotto un olmo che stranamente vive
ancora commerciano parole.
Ma a "negossiare" pro contare cust'atteru mundu chi intendhimus comente presente e quasi parallelu a atteros mundos, est comente a contare de unu mare troppu mannu. E tando sos poetas l'ischin chi non bastan sas paragulas, una iffattu 'e s'attera, comente nos imparan tottus sa grammaticas, sas sintassis, o sas atteras mamas autorevoles. Sos poetas usan' sas paragulas comente perlas pro àchere collanas semper novas e diversas, e sos granos de custas collanas, toccàndhesi tra issos, sunu finzas capasses de àcher naschire sonos surprendentes. E tando bos naro chi pro mene sa poesia est in uve venit resuscitàda sa meraviglia 'e sos sonos, e gasi rinnovau s'ispantu d'esser vivos. Ca custu mare troppu mannu ch'es sa vida, non bastan sas paraulas de cada die a lu contare… E difattis sos poetas sun creaturas chi non contana ebbia: issos cantana a poesia. Còntana, càntana, camìnana e caminànde dimàndana: it'est sa poesia? A ite nos bisonzat? 
Bastiana Madau

Per gli amici non sardofoni  ho tradotto in italiano e pubblicato il testo qui
 

27 novembre 2009

Gli amici mi dicevano

Mi naban sos amikos, benitinde a Nord.
In kussas terras predosas in etternu
tue ses pèrdiu komente i’ ssu desertu.
E ddeo iskìa ki podìa akkattare
i’ ssas terra’ lluzanar dessu Settentrione
tanta zente affainada a ddìe e a nnotte,
operaior d’iskina e zzente kene gabbale,
ma no iskìa e no’ ll’aìa mai krèttiu
ki tanta zente in angùstia kurrìa’
ttimende a nno akkudire
s’urtima posta ordìa assu balanzu.
Officinas tottube, vummu, prùghere,
unu bette sole vrittu anneulàu
iskurikande s’àghera ke in d’unu lokku ’e teyu
E zzente, zente, tottube zente,
ribu krèskiu de zzente andande
ribu krèskiu de zzente benende
timende sa mama ’essu reposu, timende
sa vùghida ’essu tempus, timende
sas okradar malinnar de kie t’istat i’ ss’oru
timende sa kurrenta ’essa màkkina tonta
ki a traittorìa ti pode’ ddigollare
iskronniàndeti su trattu bbellu ’essa karena.
Nois isseperamus kust’àtteru vronte.


Gli amici mi dicevano, vieni al Nord.
In quelle terre pietrose in eterno
ti perdi come nel deserto.
E io sapevo di poter trovare
nelle terre feraci del Settentrione
tanta gente notte e giorno alacre al lavoro
operai di schiena e gentuccia da niente,
ma non sapevo e non l’avrei creduto
che tanta gente in angoscia corresse
con l’ansia di mancare
l’ultimo agguato teso per guadagno.
Officine dovunque, fumo, polvere
un freddo enorme sole tra la nebbia
rabbuia l’aria come per cordoglio.
E gente, gente, ovunque gente
fiume in colma di gente che va
fiume in colma di gente che viene
temendo la fonte del riposo, temendo
la corsa rapida del tempo, temendo
le occhiate furbette di chi ti sta vicino
temendo la corsa della macchina scempia
che a tradimento può di te far strazio
sfigurandoti i nobili tratti del corpo.
Noi scegliamo questo nostro fronte. 


Antonio Mura, Su birde. Sas erbas. Poesie sommerse, poesie bilingui, Ilisso, Nuoro 1988.




Antonio Mura nacque a Nuoro il 24 luglio 1926 da Maria Antonia Bande Ticca e da Pietro, ramaio di origine isilese e poeta tra i più grandi del Novecento sardo. Il tempo della sua prima giovinezza coincise con gli anni del fascismo e fino al termine della seconda guerra mondiale. (Anche in Sardegna il regime aveva condotto la sua vana battaglia contro l’uso dei dialetti e delle lingue a diffusione regionale, nel tentativo di far corrispondere alla solida unità statuale e politica, un'unità culturale.) Finita la guerra, diplomatosi come ragioniere, collaborò al periodico Aristocrazia fondato e diretto da Raffaello Marchi, animatore culturale e poeta. Si iscrisse alla facoltà di Scienze economiche e marittime di Napoli e si impegnò come collaboratore della rivista anarchica VolontÁ. Compì un primo tentativo di ritorno a Nuoro, ma fu costretto a traferirsi in Germania a causa dell'imperante disoccupazione, finchè non venne assunto presso l'Associazione dei Commercianti. Nel 1968 vinse il Premio Ozieri nella sezione Poesia sarda. Si dedicò attivamente anche alla traduzione, vincendo in quella sezione il premio Ozieri nel 1970 con la versione in sardo di Poésie ininterrompue di Paul Eluard. Morì a Bologna l’11 dicembre del 1975.

Maria Lai, Monumento a Gramsci, Stazione dell'Arte di Ulassai.